پروژه پاورپوینت بررسی تاریخچه فضاها عناصر معماری و تزئینات حمام‌های سنتی ایران

خلاصه ای از پروژه:

📥 پروژه جامع: تاریخچه و معماری حمام‌های سنتی ایران

گرمابه، که معادل فارسی واژه عربی حمام است، از جمله بناهای مهم شهری در ایران محسوب می‌شده که معمولاً در مراکز محلات، مجاور بازارها یا گذرهای اصلی احداث می‌گردید. این سازه‌ها فراتر از صرفاً مکانی برای استحمام، نقش مهمی در زندگی اجتماعی و فرهنگی مردم ایفا می‌کردند. تاریخچه احداث حمام‌ها به دوران پیش از اسلام، از جمله عصر هخامنشی و ساسانی بازمی‌گردد که در آن زمان مورد استفاده طبقات بالای جامعه بوده و در دوران صفوی نیز ساخت و رونق آن‌ها فزونی یافت.

حمام‌های سنتی از فضاهای متعددی تشکیل شده‌اند که هر یک کارکرد خاص خود را دارند. از جمله مهم‌ترین این فضاها می‌توان به بینه و سربینه اشاره کرد که محل رختکن و استراحت بوده و به اشکال چهارضلعی، هشت‌ضلعی یا کشکولی ساخته می‌شدند. میاندر راهرویی است که بین بینه و گرمخانه قرار گرفته و هوای این دو بخش را از هم جدا می‌کند. گرمخانه نیز بزرگ‌ترین قسمت حمام و فضای اصلی استحمام است که شامل خزینه‌ها و حوض آب سرد (چاله حوض) می‌شود. همچنین فضاهایی چون پاچال (محل دریافت وجه)، کریز (فضاهای کوچک برای استحمام اعیان)، تیون (دیگ آب گرم)، گلخن (آتشدان زیر تیون)، میانداب (محل تخلیه آب خزینه) و دستک (محل آب سرد برای وضو) نیز در ساختار حمام‌ها وجود داشتند.

تقسیم‌بندی فضاهای حمام بر اساس دما و رطوبت به سه بخش نیمه‌گرم و نیمه‌مرطوب، گرم و مرطوب، و بسیار گرم و بسیار مرطوب صورت می‌گرفت تا مراحل مختلف استحمام به بهترین نحو انجام شود. اقلیم نیز تأثیر بسزایی بر معماری حمام‌ها داشت؛ به عنوان مثال، در مناطق گرم و خشک یا سرد، کالبد ساختمان تا حد امکان در داخل زمین قرار می‌گرفت تا حرارت حفظ شود. در مناطق کوهستانی از چوب و کاهگل و در سواحل جنوبی دریای خزر به دلیل بارندگی زیاد، از بام‌های شیب‌دار یا طاق و گنبد استفاده می‌شد.

نحوه قرارگیری حمام‌ها نسبت به سطح معابر نیز از نکات مهم طراحی بود. بنای حمام‌های قدیمی معمولاً پایین‌تر از سطح معابر اطراف ساخته می‌شد تا جریان آب به آسانی به سیستم آبرسانی برسد، فضای داخلی در زمستان گرم بماند و استحکام بنا افزایش یابد. نورگیری حمام‌ها عمدتاً از طریق نورگیرهای سقفی و پنجره‌های زیر طاق صورت می‌گرفت که با شیشه‌های محدب شکل موسوم به “گل جام” پوشانده می‌شدند و محل قرارگیری آن‌ها را “جامخانه” می‌نامیدند.

تأمین حرارت در حمام‌ها به طور مستقل در فضای زیستی آن امکان‌پذیر نبود و از طریق سوزاندن مواد آلی در تون (آتشدان) که زیر دیگ خزینه قرار داشت و آب را گرم می‌کرد، و همچنین انتقال دود و حرارت از زیر کف حمام تأمین می‌شد. آب مورد نیاز نیز از نهرها، قنات‌ها و چاه‌ها تأمین می‌گردید و از طریق لوله‌های سفالین به نام “تنبوشه” به خزینه منتقل می‌شد. تهویه نیز از اهمیت بالایی برخوردار بود و با باز کردن پنجره‌ها و حفره‌های زیر طاق، به خصوص در مواقعی که هوای حمام سنگین می‌شد، انجام می‌گرفت.

در ساخت حمام‌ها، به دلیل استفاده عمومی و دوام برای نسل‌های متمادی، از مصالح بادوام و مرغوب استفاده می‌شد. دیوارها و طاق‌های قوسی عمدتاً با آجر اجرا می‌گردیدند. سنگ مرمر برای ستون‌ها، کفپوش و لبه حوض‌ها، کاشی برای ازاره‌ها و حوض‌ها، سنگ لاشه برای پایه‌ها و ساروج برای خزینه و تزئینات سقف به کار می‌رفت. تزئینات و آرایه‌ها در حمام‌ها نیز از دوره صفویه به بعد رونق گرفت و شامل نقوش جانوران، انسان و گیاهان بر روی کاشی‌های ازاره و آهک‌بری‌های سربینه می‌شد. این تزئینات به دو دسته کالبدی (مانند ستون‌های سنگی و کاربندی‌ها) و الحاقی (مانند کاشی‌کاری، نقاشی، آهک‌بری و مقرنس‌کاری) تقسیم می‌شدند که هر یک زیبایی خاصی به فضا می‌بخشیدند.

🎯 **مناسب برای:** معماران، شهرسازان، دانشجویان معماری و مرمت، پژوهشگران تاریخ و فرهنگ ایران، و تمامی علاقمندان به معماری سنتی و بناهای تاریخی.
📂 **ویژگی‌های فایل:** این پروژه جامع، به معرفی کامل تاریخچه، فضاهای عملکردی، سیستم‌های آبرسانی و گرمایشی، تهویه، مصالح و انواع تزئینات به کار رفته در حمام‌های سنتی ایران می‌پردازد و منبعی کامل و آماده برای ارائه و پژوهش‌های شماست.
برای دسترسی به کامل‌ترین آرشیو پروژه‌های آماده و دانشجویی، این پروژه آماده برای استفاده را به سرعت و آسانی دانلود کنید!

عناوین و فهرست کلی پروژه:

تاریخچه حمام ها
– تاریخچه احداث حمام
# آشنایی با برخی از فضاهای حمام
– بینه و سربینه
– گرمخانه
– میاندر
– پاچال
– کریز
– تیون
– گلخن
– میانداب
– دستک
# تقسیم بندی فضاها در حمام
– فضاهای نیمه گرم و نیمه مرطوب
– فضاهای گرم و مرطوب
– فضاهای بسیار گرم و بسیار مرطوب
# تاثیر اقلیم بر حمام ها
# نحوه قرارگیری حمام‌ها نسبت به سطح معابر
# نورگیری در حمام ها
# تامین حرارت حمام ها
# تامین رطوبت در حمام ها
– ایجاد رطوبت با احداث حوض
# اهمیت تهویه در حمام ها
# مصالح در حمام ها
– سنگ مرمر
– کاشی
– آجر
– سنگ لاشه
– تنبوشه
– ساروج
# تزئینات و آرایه‌ها در حمام
– سابقه تاریخی تزئینات
– انواع تزئینات در حمام ها
– تزئینات کالبدی
– ستون‌های سنگی
– کاربندی‌ها
– تزئینات الحاقی
– تزئینات کاشی‌کاری
– نقاشی
– آهک‌بری
– مقرنس‌کاری
– نقوش کاشی‌کاری
– نقوش گیاهی
– نقوش حیوانی
– نقوش انسانی
# حمام در ادوار مختلف
– حمام در دوره هخامنشی
– حمام در دوره اشکانی و ساسانی
– حمام سده‌های نخستین اسلام
– حمام خربة المفجر (دوره اموی)
– حمام در دوره ایلخانی
– حمام در دوره تیموری
– حمام در دوره سلجوقی
– حمام در دوره آل مظفر
– حمام در دوره صفوی
– حمام فین کاشان
– حمام گنجعلی خان کرمان
– حمام خسرو آقا اصفهان
– حمام در دوره زندیه و قاجاریه
– حمام وکیل شیراز